Liên kết web
Thăm dò
Thống kê truy cập

null Đạo đức nhà báo và vai trò định hướng giá trị của báo chí hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Tin tổng hợp
Thứ năm, 12/07/2012, 15:17
Màu chữ Cỡ chữ
Đạo đức nhà báo và vai trò định hướng giá trị của báo chí hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Một phẩm chất rất quan trọng của nhà báo, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là đạo đức nghề nghiệp. Bài viết này bước đầu tìm hiểu tư tưởng, quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng đạo đức của nhà báo cách mạng.

Đạo đức cách mạng là nền tảng trong cấu trúc nhân cách của nhà báo cách mạng Việt Nam

Chủ tịch Hồ Chí Minh tự tay sửa tin, duyệt của phóng viên Thông tấn xã Việt Nam

(Nguồn: Chủ tịch Hồ Chí Minh Bút danh & Bút tích. Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin năm 2007)

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng, một lãnh tụ, một nhà báo cách mạng đã bàn, quan tâm nhiều nhất đến vấn đề đạo đức. Năm 1927, mở đầu tác phẩm Đường kách mệnh, Người đã đưa ra một quan điểm lớn: Cái đức là gốc của cách mạng. Sau 42 năm, trong bản Di chúc để lại cho toàn đảng, toàn dân tộc, Người lại đặc biệt nhấn mạnh vấn đề này: “Đảng ta là một đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư”(1). Không chỉ bàn một cách sâu sắc, cô đọng, đầy thấm thía về vấn đề đạo đức cách mạng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh còn là một tấm gương đạo đức trong sáng, gần gũi và tiêu biểu nhất.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, đồng thời là nhà báo cách mạng xuất sắc nhất của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Bằng lý luận và thực tiễn hoạt động báo chí của mình, Người đã khẳng định: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ. Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng”(2). Theo Người, đạo đức cách mạng là phẩm chất quan trọng nhất, là cái gốc, nền tảng trong những phẩm chất của nhà báo. Đạo đức cách mạng có vai trò rất quan trọng giúp nhà báo thực hiện được sứ mệnh cao cả của mình trước nhân dân, xã hội. Bởi vì:

Thứ nhất, đạo đức là gốc, là nền tảng của phẩm chất nhà báo cũng như gốc của cây, ngọn nguồn của sông, của suối. Như đối với con người, sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa. Nhà báo cách mạng phải có đạo đức cánh mạng mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng mà nhân dân giao phó. Bởi lẽ con đường đi đến độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là con đường dài, đòi hỏi sự phấn đấu không ngừng của mỗi người, mỗi thế hệ và nhiều thế hệ nối tiếp nhau. Chăm lo cái gốc, cái nguồn, nền tảng ấy là công việc thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, của mỗi gia đình, mỗi người trong xã hội  nói chung và đặc biệt các nhà báo nói riêng.

Thứ hai, đạo đức là gốc, là nền tảng vì nó liên quan đến Đảng cầm quyền. Đảng cầm quyền lãnh đạo xã hội, nếu mỗi nhà báo nói lên quyền lực của cơ quan thứ tư trong xã hội mà không tu dưỡng đạo đức thì mặt trái của quyền lực có thể làm tha hóa con người.

Thứ ba, đạo đức cũng thể hiện là lòng cao thượng của con người. Mỗi người có công việc, tài năng, vị trí khác nhau...nhưng ai giữ được đạo đức cách mạng thì là người cao thượng. Các thế hệ người Việt Nam phấn đấu cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh trước hết là học tập tư tưởng và đạo đức của Người. “Sống, chiến đấu, lao động, học tập, theo gương Bác Hồ vĩ đại” là khẩu hiệu hành động cho mỗi người dân Việt Nam. Bởi tư tưởng và tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh là kết tinh đạo đức của dân tộc, của nhân loại. Chủ tịch Hồ Chí Minh là điểm rực sáng về đạo đức đối với Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung. Đúng như lời Bác đã dạy: “...một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”(3).

Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng cần xây dựng trong mỗi nhà báo là đạo đức mang bản chất và phẩm chất của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, kết hợp nhuần nhuyễn và sinh động giữa truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc với những tinh hoa đạo đức của loài người. Đó là đạo đức mới, đại đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc và của cả loài người. Trong bài Đạo đức cách mạng (năm 1958), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề ra năm điểm đạo đức mà người đảng viên phải giữ gìn cho đúng: Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân; Là ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng; Vô luận trong hoàn cảnh nào cũng phải quyết tâm chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu; Vô luận trong hoàn cảnh nào, người đảng viên cũng phải đặt lợi ích của Đảng lên trên hết; Đạo đức cách mạng là hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng(4).

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định vai trò to lớn của đạo đức cách mạng. Theo người, đạo đức là gốc, là nền tảng trong cấu trúc nhân cách của nhà báo Việt Nam. Nói như vậy, không có nghĩa là Người không coi trọng đúng mức tài năng của nhà báo. Sinh thời, Người là một trí tuệ và tài năng của báo chí kiệt xuất. Song trước nhất, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh đạo đức, bởi lẽ mọi người chúng ta đều biết rõ, nếu có đạo đức, học dần sẽ có tài năng, còn có tài năng không có đạo đức thì tài năng dễ bị mai một, nguy hiểm hơn là dễ bị dùng vào những việc “hại dân, hại nước”, gây tác hại không lường được cho sự nghiệp cách mạng.

Đạo đức cách mạng là gốc, là nền tảng để nhân cách nhà báo nở hoa và phát triển. Để hiểu về nhân cách cần phải căn cứ vào quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và việc trồng người, căn cứ vào những quan niệm truyền thống. Các nhà khoa học Việt Nam khi đưa ra khái niệm nhân cách chủ yếu đề cập trên các phương diện sau: Nhân cách được hiểu là người có đức và tài. Nhân cách được hiểu là những phẩm chất của con người. Nhân cách được hiểu như các mặt đạo đức và giá trị làm người của con người.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã vạch ra chiến lược để xây dựng con người Việt Nam mới nói chung và xây dựng nhân cách, đạo đức nhà báo Việt Nam nói riêng dựa trên nền tảng hệ giá trị “đạo làm người” của dân tộc Việt. Hệ giá trị này là sự kết tinh đạo lý của dân tộc và cập nhập các quan điểm về nhân cách của thời đại mới.

Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định con người dù ở tầng lớp nào, địa vị nào, làm nghề gì... thì sự hoạt động trong xã hội đều chia thành ba mối quan hệ: đối với bản thân, đối với người khác, đối với công việc. Ngay từ năm 1927, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thổi một luồng sinh khí mới về nhân cách người Việt Nam cách mạng, chính là nhân cách người Việt Nam của thời đại mới trên lát cắt của ba mối quan hệ trên. Ở đó, Người làm rõ: Đối với mình, luôn luôn cầu tiến bộ, nếu không tiến bộ sẽ là ngừng lại; đối với người chớ nên nịnh hót người trên, chớ nên xem khinh người dưới... phải thực hành chữ “bác ái”; đối với việc, bất kỳ việc to, nhỏ phải có sáng kiến, phải có kế hoạch, phải cẩn thận, phải quyết tâm làm cho xong, việc thiện dù nhỏ mấy cũng làm, việc ác thì nhỏ mấy cũng tránh.

Mỗi nhà báo muốn làm tròn trọng trách là một người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, giải quyết tốt, hài hòa ba mối quan hệ trên, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là phải mang trong mình một nhân cách cao đẹp, phải không ngừng tu dưỡng, phấn đấu, nâng cao đạo đức suốt đời.

Đối với các nhà báo trung với nước, hiếu với dân phải suốt đời đấu tranh cho lý tưởng, cho Đảng, cho cách mạng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với dân, tận trung, tận hiếu, xứng đáng vừa là đầy tớ trung thành, vừa là người lãnh đạo của dân; dân là đối tượng để phục vụ hết lòng; phải nắm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm, cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí để dân hiểu được quyền và trách nhiệm của người chủ đất nước. Nhà báo cách mạng hoạt động báo chí vì mục đích cách mạng. Báo chí là vũ khí, công cụ, phương tiện để phục vụ sự nghiệp cách mạng. Sinh thời, tất cả các tác phẩm báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều viết vì một mục đích, hay như Người nói về “một đề tài”, nhưng những vấn đề trong đề tài ấy lại rất đa dạng, phong phú trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng suy đến cùng đều nhằm một mục đích - rèn luyện đạo đức cách mạng để xây dựng cuộc sống hòa bình, độc lập, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân - con đường đi lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.

Cần, kiệm, liêm, chính là những phẩm chất rất cần với nhà báo. Với tư cách là người đại diện cho hệ tư tưởng của Đảng, nếu nhà báo mắc sai lầm sẽ ảnh hưởng đến uy tín của Đảng, nhiệm vụ của cách mạng. Cần, kiệm, liêm chính còn là thước đo sự giàu có về vật chất, vững mạnh về tinh thần, sự văn minh của dân tộc. Các phẩm chất đạo đức là cái cần để làm việc, làm người, làm cán bộ, để phụng sự Đoàn thể, phụng sự giai cấp và nhân dân, phụng sự Tổ quốc và nhân loại. Đặc biệt trong quá trình hội nhập quốc tế về kinh tế, toàn cầu hóa về văn hóa hiện nay, nhà báo cần giữ vững định hướng chính trị và xây dựng được đạo đức nghề nghiệp tốt đẹp là những tiêu chí quan trọng giúp họ làm tốt vai trò định hướng giá trị của báo chí.

Trong những quan điểm nói về sự tác động của toàn cầu hóa văn hóa đến những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc, Thomas L.Friedman cho rằng, toàn cầu hóa nói chung và toàn cầu hóa văn hóa nói riêng như chiếc xe Lexus đại diện cho sự phát triển nhanh chóng và có sức hấp dẫn to lớn đối với con người, còn cây Ôliu hiện, hữu đại diện cho những giá trị trường tồn của văn hóa dân tộc.

“Đến nay, toàn cầu hóa phản ánh sự thật khách quan là văn hóa phương Tây đưa vào sức sản xuất tiên tiến, kỹ thuật cao, lấy hưởng thụ vật chất làm động lực, lấy tư dung phóng túng kích thích giác quan làm vỏ bọc đã nảy sinh sức cám dỗ to lớn với những khu vực phi phương Tây”(5).

Trong cuốn sách Toàn cầu hóa văn hóa của tác giả Dominique Wolton (dịch giả Đinh Thùy Anh, Ngô Hữu Long) đã trình bày quan điểm của mình về việc cần phải xây dựng một cuộc sống chung giữa các nền văn hóa trên thế giới trong quá trình toàn cầu hóa. Một loạt vấn đề tác giả đặt ra cho toàn cầu hóa văn hóa là: Làm thế nào để tránh nhầm lẫn giữa sức mạnh của các ngành công nghiệp văn hóa với sự đa dạng văn hóa? Nên suy nghĩ như thế nào về văn hóa và vai trò của  truyền thông, báo chí với sự định hướng giá trị cho mỗi dân tộc trong giao lưu văn hóa?

Như vậy, trong xã hội hiện đại báo chí ngày càng khẳng định vai trò to lớn. Vai trò của báo chí thể hiện ở hai lát cắt cơ bản:

Thứ nhất, báo chí là phương tiện truyền thông có tác động rộng rãi nhất, tạo nên những hiệu ứng xã hội mạnh mẽ nhất, nó tham gia vào quá trình định hướng, quản lý, điều hành sự phát triển xã hội với tư cách là công cụ sắc bén về tinh thần.

Thứ hai, báo chí là một trong những phương tiện giáo dục hữu hiệu nhằm nâng cao trình độ nhận thức, định hướng giá trị, xây dựng nhân cách con người và vai trò ngày càng đặc biệt quan trọng trong quá trình toàn cầu hóa về văn hóa hiện nay.

Đất nước mở cửa, giao lưu, hội nhập văn hóa thế giới, bên cạnh những tác động tích cực của sự tiếp cận những tinh hoa văn hóa của nhân loại thì nó cũng mang lại rất nhiều hiệu ứng tiêu cực.  Bởi, “nhân cách của một người như thế nào, tùy thuộc vào khả năng, mức độ người đó tiếp nhận những động tác văn hóa của xã hội thông qua sự luyện tập văn hóa của cá nhân trong lao động, trong học tập và trong giao tiếp xã hội”(6). Một số người không biết “gạn đục khơi trong” để tiếp nhận những nét văn minh của văn hóa nhân loại mà tiếp thu một cách ồ ạt, không suy nghĩ, chạy theo lối sống hưởng lạc, thực dụng... dẫn đến tình trạng không định hướng được giá trị chân chính của cuộc sống, kết quả là tha hóa về nhân cách, thiếu trách nhiệm đối với bản thân và tiền đồ của đất nước. Để khắc phục được tình trạng này, vai trò định hướng của báo chí đóng góp một phần rất quan trọng.

Nhìn chung, cùng với những hoạt động khác, báo chí đã góp một một phần quan trọng trong việc định hướng lý tưởng cộng sản và xây dựng nhân sinh quan cao đẹp cho độc giả, được biểu hiện cụ thể:

Thứ nhất, báo chí đã cập nhật, cung cấp những nguồn thông tin chính thống mang tính định hướng như: thông tin tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, những vấn đề nóng bỏng về thời sự đất nước, thế giới.

Thứ hai, báo chí cung cấp những thông tin về đời sống văn hóa tinh thần, thông tin khoa học cập nhật bằng nhiều phương tiện truyền thông, đặc biệt mạng Internet là một thư viện khổng lồ về kiến thức. Báo chí đã góp phần quan trọng vào việc trau dồi kiến thức, định hướng giá trị cho độc giả bằng những thông tin khoa học chuẩn xác, có căn cứ, giúp họ có một cách nhìn khách quan, khoa học về cuộc sống, có những tiêu chí căn bản để định hướng trong quá trình hội nhập quốc tế, giao lưu văn hóa hiện nay.

Thứ ba, báo chí góp phần truyền thông, hướng dẫn độc giả tham gia vào các phong trào thi đua, các cuộc thi về văn hóa... Thông qua các hoạt động này góp phần bồi dưỡng, hun đúc những giá trị, những phẩm chất tốt đẹp cần xây dựng của con người Việt Nam mới một cách trực tiếp và sống động. Thực tiễn là nguồn gốc của tri thức và cũng chính là nơi kiểm tra tính đúng đắn của những tri thức đó, chỉ có xâm nhập vào thực tiễn, hòa mình vào thực tiễn, con người mới khẳng định đúng bản chất của mình. Đồng thời, qua các phong trào ấy sẽ hình thành trong họ lẽ sống vì mọi người, vì cộng đồng, vì sự phát triển của xã hội, ý thức được vai trò của mình trong sự nghiệp chung.

Bên cạnh những tác động tích cực thì báo chí cũng bộc lộ một số hạn chế như:

Thứ nhất, chất lượng tin, bài, phóng sự ở nhiều báo còn chưa hấp dẫn người đọc, người xem, người nghe. Mảng nêu điển hình tiên tiến, những tấm gương người tốt, việc tốt chưa được cập nhật thường xuyên. Một số báo dịch lại quá nhiều bài của nước ngoài nhưng nội dung lại không bám sát tôn chỉ mục đích của tờ báo, chưa có tính giáo dục cao, thậm chí là phản giáo dục, chỉ thỏa mãn nhu cầu tò mò của giới trẻ...

Thứ hai, chưa nghiên cứu một cách có cơ sở khoa học về việc xây dựng một xã hội mà đọc, nghe và nhìn trở thành bản năng. Truyền thông hiện nay vẫn truyền bá cái mình muốn chứ chưa cung cấp cái mà con người đang cần và sẽ cần(7)...

Định hướng giá trị cho con người Việt Nam trong quá trình giao lưu hội nhập văn hóa hiện nay phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Hệ thống thông tin báo chí cũng là một trong những yếu tố tác động quan trọng đến quá trình hoàn thiện nhân cách con người Việt Nam. Việc đổi mới hoạt động báo chí để hoàn thành vai trò định hướng giá trị cho con người là một việc làm cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Nội dung cụ thể:

Một là, nâng cao chất lượng nội dung giáo dục tư tưởng chính trị trên các báo, đặc biệt là những báo phục vụ đa số thanh niên - những chủ nhân tương lai của đất nước và cũng là một tầng lớp xã hội dễ bị thu hút bởi cái mới và trong họ thì những hệ giá trị chưa được ổn định và bền vững. Báo chí cần trang bị cho độc giả những kiến thức, sự hiểu biết về chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Xây dựng trong họ sự nhận thức đúng đắn về xã hội, sự ưu việt mà chế độ xã hội đã đem lại cho bản thân họ. Từ đó, họ tự giác làm việc và phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa theo tiếng gọi của lương tri dân tộc, tiếng gọi trong chính nội tâm họ.

Hai là, để làm tốt vai trò định hướng giá trị trong quá trình giao lưu văn hóa hiện nay, báo chí Việt Nam phải đưa những nội dung tuyên truyền, giáo dục văn hóa bảo đảm sự kết hợp biện chứng, hài hòa giữa tính truyền thống và tính hiện đại. Hiệu quả định hướng của giáo dục báo chí phụ thuộc rất nhiều vào kỹ năng vận dụng những giá trị truyền thống trong hoàn cảnh mới hiện nay. Trong quá trình tiếp thu các giá trị văn hóa bên ngoài cần đề phòng tâm lý sính ngoại, phục ngoại vô cớ; mặt khác, cũng tránh tâm lý khép kín, coi thường giá trị văn hóa của các dân tộc khác. Thái độ đúng đắn nhất để ứng xử mối quan hệ giữa cái bên ngoài và cái bên trong là: càng đi sâu vào dân tộc sâu sắc bao nhiêu, thì càng nhanh chóng hiểu biết, dễ tiếp nhận cái hay, cái đẹp của thế giới bấy nhiêu. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: Văn hóa của các dân tộc khác cần phải nghiên cứu toàn diện, chỉ có trong trường hợp đó mới tiếp thu được nhiều hơn cho văn hóa của chính mình. Mỗi dân tộc cần phải chăm lo đặc tính dân tộc trong nghệ thuật. Càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin, càng phải coi trọng những truyền thống tốt đẹp của ông cha. Chính Người là hiện thân rực rỡ, biểu hiện mẫu mực của sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc trên thế giới. Người thông thạo nhiều ngoại ngữ các nước châu Âu, hiểu biết Bắc sử và chữ Hán, am tường nhiều trào lưu nghệ thuật, tiếp xúc với nhiều bậc thầy văn hóa thế giới(8)...

Ba là, báo chí tham gia tổ chức các hoạt động xã hội hoặc tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, có thể là các cuộc giao lưu giữa những gương điển hình tiên tiến... tạo ra những diễn đàn để công chúng trao đổi, thảo luận, phát sinh ý tưởng, thổ lộ tâm tư tình cảm.... Những hoạt động này không mất nhiều thời gian, không tốn nhiều chi phí nhưng có tác động lớn trong định hướng giá trị cho công chúng bởi vì, con người chỉ trở thành những cá nhân mang nhân cách khi tham gia vào các hoạt động xã hội, vào sự đồng hóa và chiếm lĩnh thế giới xung quanh họ

(Nguồn: Phát triển Văn hóa và con người Việt Nam theo Tư tưởng Hồ Chí Minh - NXB CTQG)

Theo www.baclieu.gov.vn

Tài liệu tham khảo

(1). Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.12, tr. 498.

(2). Sđd, t.10, tr. 616; (3). Sđd, t.1, tr. 263; (4). Xem: Sđd, t. 9, tr. 285 - 290; (5). Xem: “Toàn cầu văn hóa với việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống”, Tạp chí Khoa học xã hội, 2003, số 5, tr. 9; (6). GS.TS Hoàng Chí Bảo: “Văn hóa và sự phát triển nhân cách của thanh niên”, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, số 1, 1997, tr. 3.

(7). Xem: Nguyễn Trần Bạt: “Về toàn cầu hóa văn hóa hiện nay”, www. http//chungta.com

(8). Xem: Tlđd

Số lượt xem: 27

Dịch vụ công Quốc gia Hệ thống văn bản của tỉnh CSDL hộ kinh doanh Thư điện tử công vụ Một cửa điện tử
© TRƯỜNG CHÍNH TRỊ CHÂU VĂN ĐẶNG TỈNH BẠC LIÊU
Địa chỉ: Số 7, Đường Nguyễn Tất Thành, phường 1, thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu
Điện thoại: 0781. 3823965 Fax: 0781. 3829654